Banner

Actieonderzoek: wat is het en wanneer gebruik je het?

Wat is actieonderzoek?

Actieonderzoek, ook wel handelingsonderzoek genoemd, is een door Kurt Lewin in 1946 ontwikkelde vorm van onderzoek doen waarin betrokkenen in een organisatie of netwerk samen bepaalde complexe vraagstukken in hun organisatie onderzoeken en proberen te begrijpen, maar daarin ook verandering proberen te realiseren. Actieonderzoek heet weliswaar onderzoek, maar verschilt van meer traditionele vormen van onderzoek doen doordat het doel ervan is om verandering te realiseren: de bruikbaarheid en toepasbaarheid van resultaten in de praktijk staat dus voorop.

De werkwijze in actieonderzoek is cyclisch: actieonderzoek cyclusde uitkomsten van de verkenning zijn niet alleen aanleiding tot veranderinitiatieven, maar ook tot reflectie: deze reflectie kan nieuwe (onderzoeks)vragen oproepen, waarmee een nieuwe cyclus start. Om tot verdieping te komen reflecteren de onderzoeker en (andere) betrokkenen in actieonderzoek niet alleen op de uitkomsten van hun veranderinitiatieven, maar ook op hun eigen en gezamenlijke aannames daarover. Als dat nodig is, stellen ze aannames bij en gaan op zoek naar alternatieve verklaringen en handelingsmogelijkheden.


Hoe draagt het bij aan probleemoplossing en verandering?

Dat gaat op verschillende manieren:

  • Actieonderzoek geeft betrokkenen een nieuw perspectief en dat helpt hen om te begrijpen waarom lastige problemen in hun organisatie of netwerk ontstaan.
  • De reflectieve en cyclische werkwijze stimuleert het leren en ontwikkelen en het ontstaan van nieuwe inzichten. Dat geeft zicht op alternatieve handelingswijzen.
  • Doordat reflecties en inzichten meteen worden doordacht op handelingsmogelijkheden en worden omgezet naar acties of interventies, wordt er kortcyclisch gewerkt aan het veranderen van een praktijksituatie.

Op deze manier draagt actieonderzoek bij aan duurzame probleemoplossing, nieuwe handelingswijzen en nieuwe kennis.

Voor welk type vraagstukken is handelingsonderzoek bruikbaar?

Actieonderzoek richt zich ook op andere vraagstukken dan meer traditionele vormen van onderzoek doen. Het wordt bijvoorbeeld toegepast bij:

  • Het realiseren van veranderdoelen in jeugd- of gezinszorg
  • Het realiseren van veranderingen in verpleegkundige werkpraktijken
  • Het realiseren van innovatieve nieuwe strategieen of nieuw beleid
  • Veranderingen in systemen en werkwijzen van mensen in organisaties die daarbij gewenst zijn

Daarbij spelen vooral de beleving, belangen, opvattingen en onderlinge verhoudingen van mensen een rol.

Participatief actieonderzoek

In veel van onze onderzoeksprojecten maken wij op de een of andere manier gebruik van actieonderzoeksprincipes. Handelingsonderzoek is bij voorkeur participatief, zodat het eigenaarschap voor de acties ook in de organisatie of bij het netwerk komt te liggen. Een ervaren actieonderzoeker begeleidt het proces en is, samen met organisatieleden en eventueel clienten, mededeelnemer aan het proces van samen onderzoeken, betekenis geven en actie ondernemen.

Het doel bij participatief actieonderzoek is werkelijk veranderen van de praktijk, samen met de mensen om wie het gaat. De onderzoeker en de betrokkenen bij het actieonderzoek brengen elk hun eigen expertise in het onderzoeksproces in en zijn dus gelijkwaardige deelnemers. Samen maken ze keuzes voor de focus van het onderzoek, en samen geven ze betekenis aan gebeurtenissen en leren ze in een interactief proces.

Systeemdenken

Om het vraagstuk dat centraal staat in een actieonderzoek te begrijpen, helpt het om dat vraagstuk te bekijken in de context van het geheel. Immers, uitdagingen in het werk worden mede veroorzaakt en in stand gehouden door de omgeving waarin dat werk plaatsvindt. Denk bijvoorbeeld aan de verschillende belanghebbenden met hun wensen en ideeën, die in een bepaalde relatie tot elkaar staan. Ook organisatiedoelen en beoordelings- en beloningsbeleid kunnen voorbeelden zijn van factoren die invloed hebben. Dit integrale denken in termen van het gehele systeem is een kenmerk van het systeemdenken, dat goed aansluit bij actieonderzoek.

Contact

Heeft u vragen over actieonderzoek of interesse om de mogelijkheden in uw organisatie of netwerk te verkennen? Neem dan contact op met Renate:

  • Tel: 0655374947
  • Mail: renate@kantelwerkers.nl


Onze publicaties over actie onderzoek